Boeken lezen is een persoonlijke bezigheid, maar het gebeurt nooit in een vacuüm. Nijmegen is een stad met een sterke literaire traditie, levendige boekenkasten en een publiek dat graag nadenkt. Het Nijmeegs Boekenfeest wil die energie zichtbaar maken — op straat, in zalen en op de markt. Dit jaar staat het festival in het teken van lezen als maatschappelijke daad. Niet als slogan, maar als programma.
Waarom leesvaardigheid een stadskwestie is
Leesvaardigheid staat hoog op de agenda in veel Nederlandse steden, en Nijmegen vormt geen uitzondering. Scholen, bibliotheken en culturele instellingen trekken steeds vaker samen op om kinderen en jongeren te bereiken die thuis weinig met boeken in aanraking komen. Dat is geen verwijt aan ouders of leraren — het is een signaal dat de infrastructuur rondom lezen versterkt moet worden.
Als festivalorganisator merk ik dat in de gesprekken met scholen uit de Benedenstad en de Dukenburg. Leraren vertellen dat leerlingen moeite hebben met langere teksten, dat concentratie een struikelblok is, maar ook dat het vonkje snel overslaat zodra een schrijver in levenden lijve voor de klas staat. Dat is precies de ruimte die een festival kan benutten: de brug slaan tussen het boek op de plank en de lezer die er nog niet van weet.
Het programma: schrijversgesprekken in de stad
Het hart van het Nijmeegs Boekenfeest klopt in de schrijversgesprekken. Dit jaar vinden die plaats op meerdere locaties door de binnenstad: in de Stadsschouwburg aan de Keizer Karelplein, in de leeszaal van de Bibliotheek aan het Mariënburg en in de bovenzaal van het Cultuurhuis aan de Groesbeekseweg. Elke locatie heeft zijn eigen sfeer, en dat is bewust.
Aan het programma werken schrijvers mee die hun wortels in de regio hebben of er een sterke band mee hebben opgebouwd. Denk aan auteurs die over Gelderse landschappen schrijven, aan essayisten die de relatie tussen stad en literatuur onderzoeken, en aan dichters die hun werk presenteren in combinatie met muziek. De gesprekken worden geleid door moderatoren die het publiek actief betrekken — vragen stellen, doorvragen, en ruimte maken voor de mensen in de zaal.
Wat deze gesprekken bijzonder maakt, is dat ze niet eindigen bij de boekentafel. Deelnemers krijgen de kans om na afloop door te praten bij een kop koffie in de foyer, of om een wandeling te maken naar de nabijgelegen boekhandel. Zo blijft het gesprek leven buiten de zaal.
Leesbevordering bij jongeren: van Hatert tot het Valkhof
Jongeren bereiken is een van de moeilijkste maar ook meest lonende onderdelen van het festival. We werken dit jaar samen met basisscholen en middelbare scholen uit verschillende wijken: van het Hatert College tot scholen in de buurt van het Valkhofpark. Die geografische spreiding is niet toevallig — we willen niet alleen het publiek bedienen dat al naar de boekhandel komt.
Het programma voor jongeren bestaat uit schrijversbezoeken in de klas, een voorleeswedstrijd in de Vereeniging aan de Keizer Karelplein en een speciale middagmarkt waar jongeren hun zelfgeschreven teksten kunnen presenteren. Die laatste activiteit is elk jaar weer een verrassing: je ziet tieners die normaal gesproken nauwelijks opkijken van hun telefoon, ineens vol overgave een verhaal voorlezen dat ze zelf hebben bedacht.
Leesbevordering werkt het beste wanneer het niet als verplichting aanvoelt. Dat betekent: goede boeken aanbieden die aansluiten bij de leefwereld van jongeren, schrijvers inzetten die eerlijk en toegankelijk communiceren, en een omgeving creëren waarin lezen cool mag zijn. Dat klinkt eenvoudig, maar het vraagt om voortdurende afstemming met leraren, bibliotheken en ouders.
Lezen in het nieuws: waarom aandacht helpt
De maatschappelijke discussie over leesvaardigheid is de afgelopen jaren steeds luider geworden. Onderzoeken tonen aan dat een significant deel van de Nederlandse bevolking moeite heeft met het begrijpen van langere teksten, en dat dit gevolgen heeft voor participatie in werk, zorg en democratie. Dat is geen abstract probleem — het raakt aan hoe mensen hun leven kunnen organiseren en hun stem kunnen laten horen.
Op platforms zoals de NOS verschijnen regelmatig berichten over dalende leesniveaus, de rol van scholen en de vraag wat de overheid en het culturele veld kunnen doen. Die aandacht helpt: het maakt van leesvaardigheid een gedeeld onderwerp in plaats van een zorg die alleen bij leraren ligt. Voor een festival als het Nijmeegs Boekenfeest betekent dat ook dat we onze rol serieus nemen. We zijn geen oplossing, maar we zijn wel een plek waar lezen zichtbaar en aantrekkelijk wordt gemaakt.
De stad Nijmegen heeft al een relatief sterk leesklimaat, met een actieve bibliotheek, meerdere onafhankelijke boekhandels en een universiteit die culturele activiteiten ondersteunt. Maar dat klimaat vraagt onderhoud, en een jaarlijks festival is een van de manieren om dat onderhoud te plegen.
De tweedehandsboekenmarkt: een traditie met karakter
Geen Nijmeegs Boekenfeest zonder de tweedehandsboekenmarkt. Die vindt dit jaar opnieuw plaats op de Grote Markt, pal voor de Stevenskerk. Tientallen standhouders — van particulieren die hun zolder leegmaken tot kleine antiquariaten uit de regio — stallen hun boeken uit op lange tafels. Het is een van de meest geliefde onderdelen van het festival, en dat is niet moeilijk te begrijpen.
Op een tweedehandsmarkt gebeurt iets wat in een gewone boekhandel zelden voorkomt: je weet niet wat je vindt. Dat element van verrassing trekt een breed publiek. Mensen die normaal geen boeken kopen, struinen langs de tafels op zoek naar iets wat hen aanspreekt. Kinderen trekken aan de mouw van hun ouders bij een stripboek dat ze herkennen. Ouderen vinden een roman terug die ze twintig jaar geleden zijn kwijtgeraakt.
Als boekhandelaar heb ik een warme band met de markt, ook al is het in zekere zin concurrentie. De markt zorgt voor een sfeer die de hele binnenstad ten goede komt. Mensen die op de Grote Markt een boek kopen, lopen daarna vaak door naar de Molenstraat of de Broerstraat, en dan kom je vanzelf langs mijn etalage. Zo versterken we elkaar.
De bibliotheek als partner: Mariënburg en verder
De Bibliotheek Gelderland Zuid, met haar hoofdvestiging aan het Mariënburg, is een van de vaste partners van het Nijmeegs Boekenfeest. Die samenwerking is niet vanzelfsprekend ontstaan — het heeft jaren van afstemming gekost om een programma te bouwen dat zowel het festivalkarakter als de bibliotheekfunctie recht doet.
Dit jaar organiseert de bibliotheek een reeks leesgesprekken voor volwassenen, waarbij een recent verschenen roman centraal staat die aansluit bij het thema van het festival. Deelnemers lezen het boek thuis en bespreken het gezamenlijk in een begeleide sessie. Dat klinkt klassiek, maar de gesprekken zijn allesbehalve saai: moderator Annemiek Veltman weet elke keer weer een discussie los te maken die ver voorbij het boek zelf gaat.
Daarnaast stelt de bibliotheek haar ruimtes beschikbaar voor schoolprogramma’s en voor de presentatie van lokale schrijvers. Die combinatie — een publieke instelling die haar deuren opent voor een festival — is precies wat Nijmegen sterk maakt als leesstad. Het gaat niet om één organisatie die alles doet, maar om een netwerk dat samenwerkt.
Meedoen: zo vind je je plek op het festival
Het Nijmeegs Boekenfeest is een festival voor iedereen die nieuwsgierig is naar boeken, verhalen en de mensen die ze maken. Je hoeft geen fervent lezer te zijn om je welkom te voelen — de markt, de gesprekken en de sfeer in de stad nodigen uit tot ontdekken.
Wil je als standhouder meedoen aan de tweedehandsboekenmarkt, dan kun je je aanmelden via de festivalorganisatie. We hebben ruimte voor particulieren, antiquariaten en kleine uitgevers. Scholen die interesse hebben in een schrijversbezoek of een klassenprogramma kunnen contact opnemen met de educatieve coördinator — er zijn nog plekken beschikbaar voor groepen uit de regio.
Voor bezoekers geldt: kom gewoon langs. De meeste onderdelen van het festival zijn gratis toegankelijk. Sommige schrijversgesprekken vragen een kleine bijdrage, maar niemand wordt weggestuurd omdat hij geen kaartje heeft kunnen kopen. We geloven in een open festival, midden in de stad, voor iedereen die even wil stoppen en luisteren.
Tot slot
Het Nijmeegs Boekenfeest is geen groot evenement in de zin van aantallen of budgetten. Het is een festival dat zijn kracht haalt uit de stad zelf — uit de straten, de zalen, de scholen en de mensen die er wonen en werken. Lezen is een persoonlijke daad, maar de liefde voor boeken groeit het best in gezelschap. Dat gezelschap proberen we elk jaar opnieuw te organiseren, op de Grote Markt, in de Stadsschouwburg, in de bibliotheek aan het Mariënburg en in de boekhandel om de hoek. We hopen je daar te zien.