Leesbevordering klinkt als een beleidsterm, maar in de praktijk is het gewoon: een tiener die een boek oppakt en vergeet dat de tijd verstrijkt. Als organisator van het Nijmeegs Boekenfeest én eigenaar van een kleine boekhandel aan de Molenstraat zie ik elke dag hoe groot het verschil is tussen jongeren die wél en die níet zijn opgegroeid met lezen. Dat verschil proberen we dit jaar kleiner te maken — met een programma dat de stad zelf als decor gebruikt.
Waarom leesvaardigheid meer is dan een schoolvak
Leesvaardigheid staat al jaren hoog op de agenda van scholen, bibliotheken en gemeenten. En terecht. Wie goed kan lezen, heeft niet alleen een voorsprong op school, maar navigeert ook makkelijker door een wereld vol formulieren, nieuws en sociale media. Toch wordt leesbevordering bij jongeren nog te vaak benaderd als iets wat je kunt oplossen met een boekenlijst of een verplicht leesuur.
Wat er echt voor zorgt dat jongeren lezen, is nieuwsgierigheid. En nieuwsgierigheid wek je niet met een opdracht, maar met een ontmoeting — met een schrijver, een verhaal of een plek. Dat is precies waarom festivals als het Nijmeegs Boekenfeest een aanvulling zijn op wat scholen en bibliotheken doen. We bieden geen les, maar een ervaring. Op de Kelfkensbos, in de Stevenskerk of gewoon op een krukje bij een van de schrijversgesprekken in de Stadsschouwburg: lezen krijgt ineens een gezicht.
Het is ook goed om te weten dat leesvaardigheid en taalontwikkeling nauw samenhangen met bredere cognitieve vaardigheden. In een uitgebreid artikel op Wikipedia over taalontwikkeling bij kinderen lees je hoe vroeg die processen al beginnen en hoe omgeving en stimulans daarin een doorslaggevende rol spelen. Dat onderstreept waarom het nooit te vroeg is om jongeren met boeken in aanraking te brengen.
Het programma voor jongeren: concreet en in de stad
Dit jaar heeft het Nijmeegs Boekenfeest een apart blok voor jongeren van twaalf tot achttien jaar. Niet omdat die groep apart gezet moet worden, maar omdat ze een eigen aanpak verdienen. We werken samen met drie middelbare scholen in de stad — het Stedelijk Gymnasium, het Canisius College en het Gelderse Poort College — om klassen naar het festival te brengen tijdens schooltijd.
Het programma ziet er zo uit:
- Schrijversgesprekken voor jongeren in de Mariënburg Kapel, met auteurs die speciaal voor deze leeftijdsgroep schrijven
- Een schrijfworkshop geleid door spoken word-dichter en Nijmegenaar Bram Douwes, waarbij deelnemers hun eigen stadsverhaal schrijven
- Een rondleiding langs de tweedehandsboekenmarkt op het Kelfkensbos, met een kleine speurtocht die jongeren laat kennismaken met genres en boekgeschiedenis
- Een panelgesprek over social media en lezen: zijn ze elkaars vijand of kunnen ze samenwerken?
Het panelgesprek is misschien wel het spannendste onderdeel. We hebben drie jonge content creators uit Nijmegen uitgenodigd die actief zijn op platforms als TikTok en Instagram, naast twee auteurs van young adult-romans. De verwachting is niet dat ze het eens worden — juist de wrijving maakt het interessant.
De tweedehandsboekenmarkt als leerschool
De tweedehandsboekenmarkt is voor veel bezoekers het kloppende hart van het festival. Tientallen kraampjes, honderden boeken, en altijd wel iemand die je een onverwachte tip geeft. Maar voor jongeren is de markt ook een leerschool in een andere zin: hier leer je dat boeken niet duur hoeven te zijn, dat er een wereld aan verhalen bestaat buiten de bestsellertafels, en dat het zoeken zelf al een plezier is.
We hebben dit jaar een speciale sectie op de markt gereserveerd voor boeken onder de twee euro, speciaal geselecteerd voor jongeren. Vrijwilligers van de Nijmeegse Bibliotheek helpen bij de selectie en staan op de markt om vragen te beantwoorden. Het idee is simpel: laat jongeren zelf kiezen, zonder druk. Een boek over skateboarden, een graphic novel, een spannende thriller — het maakt niet uit. Als ze maar iets meenemen dat hún interesse wekt.
Vanuit mijn boekhandel aan de Molenstraat weet ik hoe krachtig dat moment is waarop iemand een boek vindt dat écht bij hem of haar past. Dat gevoel willen we ook op de markt creëren. Niet door te sturen, maar door ruimte te geven.
Samenwerking met de Nijmeegse Bibliotheek en de buurt
Het Nijmeegs Boekenfeest staat niet op zichzelf. We zijn ingebed in een stad die al veel doet op het gebied van leesbevordering. De Nijmeegse Bibliotheek aan de Mariënburg heeft een uitgebreid programma voor kinderen en jongeren, en ook de wijkbibliotheken in Dukenburg en Lindenholt doen mee dit jaar. Zij verzorgen in de weken voor het festival kleine voorleesochtenden en boekclubs die uitmonden in een bezoek aan het festival zelf.
Dat is precies het soort samenwerking dat werkt. Niet één groot evenement dat alles moet oplossen, maar een reeks kleine momenten die elkaar versterken. Het festival is dan het sluitstuk — de plek waar alles samenkomt.
Ook lokale boekhandels, naast die van mij, doen mee. Boekhandel Dekker op de Lange Hezelstraat heeft een eigen stand op de markt, en Broese aan het Plein 1944 verzorgt een signeersessie met drie Nijmeegse auteurs. De stad leest — en het festival laat dat zien.
Tot slot
Leesbevordering bij jongeren is geen project met een eindpunt. Het is een doorlopend gesprek tussen scholen, bibliotheken, boekhandels, festivals en — het allerbelangrijkste — de jongeren zelf. Het Nijmeegs Boekenfeest is één stem in dat gesprek. Geen grote stem, maar wel een enthousiaste. We hopen je te zien op het Kelfkensbos, in de Mariënburg Kapel of gewoon bij een kraampje op de tweedehandsboekenmarkt. Neem een jongere mee. Of kom zelf als de jongere die je ooit was.